Omgevingswet en participatie: conclusies Bender Talks

Afgelopen 20 mei organiseerde Bender het online event Bender Talks. Aan de hand van 6 prikkelende stellingen gingen Sarah Ros en Jan Rotmans met elkaar in gesprek over participatie en de Omgevingswet. De complexiteit van deze Omgevingswet wordt nogmaals duidelijk nu bekend is gemaakt dat de Omgevingswet wederom wordt uitgesteld, naar juli 2022. Sarah schreef voor ons een concluderend artikel waarin zij de bevindingen van Jan en Sarah over dit actuele onderwerp beschrijft.

De gehele opname bekijken van Bender Talks met Jan Rotmans en Sarah Ros? Dat kan!

Opname Bender Talks

 

Door: Sarah Ros

Met de komst van de Omgevingswet in 2022 wordt het vroegtijdig betrekken van de samenleving bij het opstellen van overheidsbeleid over de fysieke leefomgeving juridisch verplicht gesteld. Zo moeten overheden bij het opstellen en vaststellen van beleid, achteraf motiveren hoe het participatietraject verlopen is en wat met de resultaten is gedaan maar ook soms al vooraf kennis geven van het beoogde participatietraject. Initiatiefnemers moeten bij het indienen van hun aanvraag om een omgevingsvergunning aangeven of ze de samenleving hebben betrokken. En zo ja, een beschrijving aanleveren van die participatie en de uitkomst ervan. Ook kan bij vergunningaanvragen die afwijken van de regels van een gemeente, participatie voor initiatiefnemers straks verplicht zijn.

Belang van participatie

De Omgevingswet is niet het enige wetsvoorstel waarin participatie een plek krijgt. Zo is er ook nog het wetsvoorstel Versterking participatie op decentraal niveau, waarin de inspraakverordening wordt verbreed naar een participatieverordening en het uitdaagrecht is opgenomen. Hierbij gaat het niet alleen over de fysieke leefomgeving maar om het hele beleidsdomein van de overheid.

In het kader van de klimaatopgaven hebben overheden gezamenlijk afgesproken om de samenleving stevig te betrekken bij de plannen en besluiten. Hierover is de Handreiking Participatie uitgebracht.

Het betrekken van die samenleving bij overheidsbesluiten is natuurlijk niet nieuw. Al jaren worden inwoners en andere belanghebbenden op allerlei manieren geïnformeerd over plannen of doen ze actief mee aan de plannenmakerij. Ook kennen we de formelere wegen van inspraak met zienswijzen en bezwaar. Maar door de nieuwe verstevigde juridische verankering van participatie is de kans groot dat burgers, bedrijven en maatschappelijk instanties steeds vaker gevraagd (moeten) worden om hun bijdrage of naar hun mening. Bestuursorganen en de samenleving gaan in de komende jaren dus nog meer samen optrekken. Zijn we daar eigenlijk wel klaar voor?

In Bender Talks van 20 mei jl. sprak ik hierover met Jan Rotmans, hoogleraar Transitiekunde aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Want wanneer is participatie echt van toegevoegde waarde? En hoe pak je zo’n traject effectief en efficiënt aan, als overheid maar ook als geïnteresseerde participant of zelfs als initiatiefnemer? Aan de hand van een aantal stellingen kwamen wij tot de volgende bevindingen:

Er is een ware transitie nodig

Na de invoering van de Omgevingswet zijn we er nog niet, dan begint het pas! Deze wet is zo omvangrijk dat een ware transitie nodig is om volgens de geest van de wet te kunnen werken. En daar mag je rustig tien jaar voor uittrekken. Op dit moment zien we dat de systeem- en leefwereld nog te veel van elkaar gescheiden zijn. Ambtenaren en bestuurders verplaatsen zich nog te weinig in initiatiefnemers en inwoners.

Als we naar de huidige participatietrajecten kijken, dan is het blunderboek dik en worden de goede voorbeelden nog veel te weinig gedeeld. Een goede eerste stap zou kunnen zijn, dat bestuurders en de samenleving hun ervaringen vaker delen.

Participatie wordt te vaak verward met draagvlak

Ook is het idee van wat participatie eigenlijk inhoudt nog diffuus. Participatie wordt nog te vaak verward met draagvlak. Het betrekken van de samenleving gaat over het ophalen van verschillende belangen, deze inzichtelijk maken en meewegen. Een transparant proces en goede verslaglegging is hierbij onmisbaar. Dat alles kan leiden tot meer draagvlak maar dat is geen doel op zich.

We moeten ons ook realiseren dat we zonder kaders en richtlijnen voor het proces van participatie geen houvast hebben. Dat projecten en plannen veelal om maatwerk vragen, betekent niet dat we stuurloos moeten starten. Een kader geeft rust en maakt de verwachtingen duidelijk. Voor processen waarin we nog veel moeten ontdekken en leren, is die houvast heel belangrijk.

Participatiemoeheid

Kan de samenleving al die toekomstige participatie-vraagstukken wel aan? Van de veel besproken participatiemoeheid is nu al sprake. Meer innovatie kan daartegen helpen. Participeren moet wat opleveren voor de deelnemers maar mag ook leuk zijn. De manier waarop mensen worden betrokken, moet passen bij de doelgroep. Jongeren betrek je op een andere manier dan vijftigers. Verplaats je van tevoren dus goed in de doelgroep. Bovendien hoeft niet iedereen altijd overal bij betrokken te zijn. Dat creëert een overkill. Betrek bij elk vraagstuk een andere doelgroep.

Ter afsluiting geeft Rotmans mee dat weerstand bij participatietrajecten hoort maar dat je die wel kunt verminderen: “Probeer friskijkers en dwarsdenkers te betrekken. Mensen die juist niet lijken te passen, die voor de noodzakelijke frisheid kunnen zorgen en de aanzet kunnen geven voor een (cultuur)verandering.’’

Voorbereiden op de toekomst

Welgeteld 26 wetten over onder andere milieu, ruimtelijke ordening, natuur, water en bouwen worden in 2022 teruggebracht naar één wet: de Omgevingswet. De wet raakt veel medewerkers in gemeentelijke organisaties en in de organisaties van haar ketenpartners. Met de komst van de Omgevingswet veranderen taken en functies. De mate waarin dit gebeurt is echter afhankelijk van de gekozen veranderstrategie in een organisatie en de veranderopgave die een organisatie zichzelf oplegt. Bender biedt diverse opleidingsmogelijkheden om medewerkers binnen uw organisatie alle benodigde kennis bij te brengen omtrent deze Omgevingswet.

Opleidingsmogelijkheden Omgevingswet

 

image

Kennismaken met de professionals van Bender

Ik help u graag verder

Wilt u meer informatie over onze professionals? Mijn naam is Rik van Wijk en ben Manager Ruimtelijk Domein bij Bender. Ik ga graag met u in gesprek over de behoeften binnen uw organisatie en denk mee over de beste oplossingen. Bel mij op: 06-52889811 of stuur mij een mail.

Contact per mail